Kosmetyki, o wysokiej zawartości wody, są narażone na zakażenie mikroorganizmami, których wzrost, może powodować zmiany w składzie produktu, a tym samym, zagrożenie dla konsumenta. Najczęściej spotykanymi, w tego typu zakażeniach, organizmami są Staphylococcus aureus i Pseudomonas aeruginosa, aby zapobiec wzrostowi mikroorganizmów firmy dodają do swoich produktów konserwanty.
Na terenie USA i EU, konserwanty te, muszą zostać wcześniej zatwierdzone przez komitety ekspertów. W przypadku Unii Europejskiej wytyczne precyzują maksymalne dozwolone stężenie konserwantu, stawiają także wymagania co do czystości mikrobiologicznej finalnego produkty oraz jego odporności na zakażenia. Wymagania te można znaleźć w europejskim i amerykańśkim wydaniu Pharmacopoeia.
Głównymi dostępnymi komercyjnie konserwantami są parabeny, formaldehyd związki uwalniające formaldehyd, a także chloro-metylo-izotiazolinon i metylo-izotiazolinon. Środki te są częstą przyczyną alergii, a ich zawartość jest wysoce zróżnicowana w produktach tego samego typu. Różnorodność ta, jest spowodowana m.in. stosowaniem kombinacji konserwantów. Bardzo niewiele badań przeprowadzono na temat wpływu konserwantów, na wzrost mikroorganizmów w kosmetykach. Jednak przeprowadzone badania, wskazują, iż do zahamowania wzrostu mikroorganizmów wystarcza dużo niższe, niż maksymalnie dozwolone, stężenie konserwantów.
Legislacja i kontrola kosmetyków
Unia Europejska – w 1976 roku , ustanowiono dyrektywę 76/768/EC, która miała ujednolicić istniejące prawa. Obecnie 56 konserwantów jest dopuszczonych do stosowania w kosmetykach. Badania nad dopuszczeniem nowego konserwantu obejmują m.in. badania toksyczności, stopnia uczulania, jakości mikrobiologicznej finalnego produktu i jego odporności na zakażenia.
Legislacja, nazewnictwo i zastosowanie konserwantów w kosmetykach
Idealny konserwant dla branży kosmetycznej jest bez koloru, zapachu, rozpuszczalny w wodzie, nie toksyczny, nie powoduje alergii czy uczuleń, jest efektywny w szerokim zakresie pH i hamuje wzrost różnorodnych bakterii i grzybów.
Nazwa każdego składnika kosmetyku musi zostać umieszona na opakowaniu, by potencjalny klient, mógł sprawdzić, czy nie zawiera on uczulających go związków. Jednakże badania wykazały iż od 17 do 28% kosmetyków jest źle oznakowana. Dodatkowo aż 46% badanych miała problemy ze zrozumieniem etykiet, głównie z powodu małych liter i długich nazw związków chemicznych.
Konserwacja bez konserwantów
Odporność kosmetyku zależy m.in. od aktywności wody czy obecności związków chelatujących, niektóre zapachy mogą mieć także właściwości antybakteryjne. Aktywność wody to ilość wody dostępna dla mikroorganizmów. Kosmetyki o niskiej zawartości wody nie wymagają dodatkowych konserwantów. Związki chelatujące wiążą metale zawarte w ścianach komórkowych bakterii ułatwiając ich penetrację. Najczęściej stosowanym związkiem tego typu był dotychczas EDTA, który jednak powoli wychodzi z użycia w związku z jego trudną biodegradacją. Niektóre zapachy jak i naturalne olejki wykazują aktywność antybakteryjną, lecz zazwyczaj są stosowane w tak niewielkich ilościach, że i ich działanie jest znikome. Dodatkowym ograniczeniem jest ich złożonym skład, obejmujący często związki o charakterze uczulającym. Stosowane są także konserwanty kwaśne takie jak kwas askorbinowy jednak do aktywności wymagają one niskiego pH.
Jakość mikrobiologiczna
Kosmetyki można podzielić na dwie grupy:
1. stosowane u dzieci poniżej 3 roku życia, lub w okolicy oka i na obszarze węzłów chłonnych
2. pozostałe produkty
Dla produktów z pierwszej kategorii wartością graniczną jest 100 jednostek tworzących kolonię (JTK) i brak organizmów takich jak Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus oraz C. albicans w 0,5 g produktu. W produktach drugiej kategorii wartością graniczną jest 1000 JTK w 0,1 g produktu i brak w.w. organizmów w 0.1 g produktu. Poza pierwotnym zakażeniem ważna jest także odporność kosmetyków na wtórne zakażenia które mogą wystąpić podczas używania produktu, odporność ta weryfikowana jest poprzez zdolność do usunięcia większości celowego zakażenia w okresie 4 tygodni - obecnie nie istnieje żaden uniwersalny test. Produkty na terenie EU zaopatrzone są w informację „najlepiej zużyć przed…” jeżeli są stabilne przez okres krótszy niż 30 miesięcy, lub informację „najlepiej zużyć w ciągu….(ilość miesięcy od otwarcia)” jeżeli są stabilne ponad 30 miesięcy.
Zakażenia mikrobiologiczne produktów kosmetycznych
Zakażenie może nastąpić dwojako podczas produkcji lub w czasie stosowania i może powodować zmiany składu, zapachu czy koloru produktów, a organizmy je powodujące mogą być patogenne. Kontrole wskazują że ponad 30%, a czasem nawet 100% kosmetyków, które znajdują się w sklepach jest skażona mikrobiologicznie, a wiele z nich wykazuje wysoki poziom skażenia –powyżej 1000 JTK/g. Badania te wskazują na konieczność wprowadzenia procedur kontrolnych, które pozwoliłyby wyeliminować produkty zakażone.
Perspektywy
Ponieważ tylko kilka nowych konserwantów jest dopuszczanych do użytku każdego roku, a przypadki alergii w kontakcie z kosmetykami są coraz częstsze, wzrosło zainteresowanie badaniem wymaganego, efektywnego stężenia konserwantów, co daje szanse na stosowanie mniejszych ich ilości z takim samym lub lepszym, niż dotychczas skutkiem bakteriobójczym.
Oprac.: Emilia Witkowska
Źródło: Lundov D.M. Moesby L., Zachariae C., Duus Johansen J. , PK. Contamination versus preservation of cosmetic a review on legislation, usage, infections, and contact allergy . Contact Dermatitis: Vol. 60, , 70–78, Feb, 2009
