Chirurgia naczyniowa - jest podspecjalnością chirurgii i zajmuje się leczeniem operacyjnym naczyń krwionośnych. Do najważniejszych zabiegów wykonywanych na oddziałach chirurgii naczyniowej zaliczamy operacje wykonywane na układzie tętniczym, czyli:
- leczenie przewlekłego niedokrwienia kończyn dolnych,
- operacje zwężenia tętnic szyjnych wewnętrznych,
- operacyjne leczenie tętniaków zarówno w zakresie aorty brzusznej jak również tętnic obwodowych.

Drugą dużą grupą zabiegów są operacje wykonywane na układzie żylnym, do których zaliczamy:

- operacyjne leczenie żylaków kończyn dolnych,
- chirurgiczne leczenie troficznych owrzodzeń goleni.

Chirurgiczne leczenie zespołu stopy cukrzycowej oraz operacje wykonywane w zaburzeniach naczynioruchowych należą również do rutynowych operacji naczyniowych.

Miażdżyca tętnic

Najczęstszą przyczyną hospitalizacji i leczenia operacyjnego jest miażdżyca tętnic związana z zaburzeniem przepływu krwi. Jest to choroba, która stanowi bardzo poważny problem medyczny, społeczny i ekonomiczny.
Miażdżyca jest chorobą ogólnoustrojową i charakteryzuje się występowaniem organicznych ognisk patologicznych w ścianie naczynia. Ogniska te składają się z lipidów, komórek mięśni gładkich, nieupostaciowionej tkanki łącznej i fragmentów rozpadłych komórek, pokrytych śródbłonkiem. Towarzyszy temu miejscowe zjawisko nadmiernej agregacji płytek i zakrzepica. Wymienione powyżej procesy doprowadzają do zmniejszenia światła przepływu krwi, które są przyczyną niedokrwienia.

Różne jednostki chorobowe są związane z nieprawidłowym przepływem krwi. Do najczęściej występujących zaliczamy: udar mózgu, zawał mięśnia sercowego i przewlekłe niedokrwienie kończyn.

Patognomonicznym objawem chorobowym przewlekłego niedokrwienia kończyn dolnych jest chromanie przestankowe (Claudicatio intermitens). Chorzy zgłaszają bóle kończyny (najczęściej mięśni łydek), które występują podczas chodzenia. Dolegliwości bólowe zmuszają chorego do zatrzymania się, a po krótkim odpoczynku bóle ustępują i chory ponownie podejmuje marsz. Długość dystansu chromania przestankowego jest uzależniona miedzy innymi od stopnia zaawansowania choroby i miejsca niedrożności tętnicy.

Objawami współistniejącymi są: kurcze łydek,nieprawidłowa gra naczyniowa, nadmierna potliwość stóp, zwiększona łamliwość paznokci oraz ochłodzenie, zblednięcie i zasinienie palców stóp. Nasilenie objawów niedokrwienia może doprowadzić do stałego bólu kończyny (bóle spoczynkowe) oraz martwicy tkanek.

Do podstawowych czynników ryzyka miażdżycy zaliczamy: hiperlipidemię (zaburzenia gospodarki tłuszczowej krwi), palenie tytoniu, stres, nadciśnienie tętnicze i cukrzycę.

Miażdżyca tętnic występuje u osób w starszym wieku, częściej u mężczyzn. Chromanie przestankowe jest objawem bardzo typowym, dlatego najczęściej prawidłowo zebrany wywiad chorobowy oraz ocena wyglądu kończyn wystarczają do postawienia prawidłowego rozpoznania. Badanie rutynowym jest badanie tętna, które przeprowadzamy na następujących tętnicach: tętnicy udowej w pachwinie, tętnicy podkolanowej w dole podkolanowym, tętnicy piszczelowej tylnej za kostka przyśrodkową i tętnicy grzbietowej stopy, która znajduje się pomiędzy pierwszą a drugą kością śródstopia. W przypadku trudności diagnostycznych badanie tętna można uzupełnić badanie przepływu krwi. W chwili obecnej standardowym badaniem jest również wykonanie badania USG naczyń.

U chorych zakwalifikowanych do leczenia operacyjnego wykonujemy arteriografię lub tomografie komputerową. Po ustaleniu prawidłowego rozpoznania leczenie miażdżycy tętnic powinno być wielokierunkowe. W ramach profilaktyki wskazana jest modyfikacja stylu życia i ograniczenie niekorzystnego oddziaływania wymienionych czynników ryzyka. Najważniejszym zaleceniem (niestety często trudnym do realizacji) jest całkowite zaprzestanie palenia tytoniu. Ponadto wskazana jest odpowiednia dieta, codzienna aktywność fizyczna oraz prawidłowe leczenia chorób współistniejących. Na podkreślenie zasługuje fakt, że nie należy ograniczać chodzenia. Chodzenie powinno odbywać się do momentu wystąpienia bólu o średnim natężeniu. Po odpoczynku doprowadzającym do całkowitego ustąpienia dolegliwości chory powinien wznawiać marsz. Nie wolno natomiast poruszać się podczas występowania dolegliwości bólowych.

Leczenie zachowawcze zastosowane w początkowych etapach choroby jest u większości chorych postępowaniem wystarczającym. Do leczenia operacyjnego kwalifikowani są chorzy, z nasilonymi objawami chorobowymi oraz tacy, u których leczenie zachowawcze nie przyniosło zamierzonego efektu terapeutycznego.

Stopa cukrzycowa

Patologiczne zmiany w obrębie stóp, u chorych leczonych z powodu cukrzycy stanową główną przyczynę hospitalizacji. Zespół stopy cukrzycowej obejmuje różnorodne, niewyjaśnione do końca procesy patologiczne, do których zaliczamy: neuropatię obwodową, zaburzenia ukrwienia, przewlekły stan zapalny i rozrzedzenie struktury kości.

Neuropatia cukrzycowa dotyczy najczęściej obu stóp i charakteryzuje się degeneracją nerwów czuciowych i ruchowych. Charakterystyczną cechą neuropatii czuciowej jest zmniejszenie odczuwania bólu. Ponadto występują parastezje o typie mrowienia, palenia lub przeczulica. Neuropatia ruchowa doprowadza do zaburzeń funkcji mięśni i ścięgien stopy, której następstwem jest zniszczenie stawów stopy. Zaburzenia ukrwienia charakteryzują się nieprawidłowym przepływem w naczyniach tętnic goleni szczególnie piszczelowych i strzałkowych.

Typowe dla cukrzycy zmiany doprowadzają do pogrubienia ściany naczynia tętniczego. W związku z tym upośledzeniu ulega ukrwienie otaczających tkanek.

Zakażenie występujące w obrębie stopy jest najczęściej wynikiem neuropatii i niedokrwienia. W zależności od lokalizacji, stopnia nasilenia stanu zapalnego i czasu trwania zakażenia postępujący proces chorobowy może doprowadzać martwicy, zgorzeli palców i ropowicy stopy. W skrajnych przypadkach zmiany zapalne stopy cukrzycowej mogą być przyczyną uogólnionej posocznicy.

W leczeniu chorych z objawami stopy cukrzycowej należy przede wszystkim dążyć do stabilizacji poziomu cukru. Ponadto osoby chore na cukrzycę powinny szczególnie dbać o stopy. Sposób leczenia jest uzależniony od stopnia nasilenia choroby, umiejscowienia zmian oraz stanu ogólnego chorego.

Najczęściej postępowanie jest prowadzone przez zespół lekarzy w skład, którego wchodzą: diabetolog, ortopeda, chirurg naczyniowy i specjalnie wyszkolona pielęgniarka. Leczenie chorych z zespołem stopy cukrzycowej jest trudne, długotrwałe i wymaga ścisłej współpracy ze strony chorego.

W profilaktyce bardzo ważna jest staranna codzienna pielęgnacja stóp. Należy unikać gorących kąpieli, poduszek elektrycznych, termoforów oraz samodzielnego stosowania leków i parafarmaceutyków działających miejscowo. Wszystkich chorych z objawami zespołu stopy cukrzycowej obowiązuje bezwzględny zakaz chodzenia boso. Zalecane jest natomiast stosowanie odpowiednio dobranego obuwia i noszenie wkładek ortopedycznych.

Żylaki kończyn dolnych

Żylaki są jedną z najczęściej występujących chorób i charakteryzują się trwałym rozszerzeniem żył powierzchownych. Szczególnie często umiejscowione są na podudziach. Jak wynika z przeprowadzonych badań epidemiologicznych objawy chorobowe nie zależą od wielkości i rozległości żylaków. Do najczęściej występujących zaliczamy: obrzęki kończyn (szczególnie okolicy kostek), uczucie zmęczenia i ciężkości kończyn i kurcze łydek. Dolegliwości bólowe ze strony żylaków najczęściej nie występują.

Przyczyny powstawania żylaków pomimo przeprowadzenia różnorakich badań nie są znane. Rodzinne występowanie żylaków jest udowodnione, ale sposób dziedziczenia nie został w pełni wyjaśniony.

Do czynników mających wpływ na rozwój żylaków zaliczamy: przebywanie w jednej wymuszonej pozycji ciała (zarówno praca stojąca jak i siedząca), mała aktywność fizyczna, otyłość, terapia hormonalna, przewlekłe zaparcia oraz wysokie temperatury (gorące kąpiele, sauna, solarium, wielogodzinne leżakowanie na słońcu). Pajączki śródskórne, czyli teleangiektazje to pierwsze charakterystyczna zmiany charakterystyczna dla przewlekłej niewydolności żylnej. Są to poszerzone do średnicy ok. 1 mm naczynia włosowate w skórze, które kształtem przypominają pajączki lub miotełki. Zwykle zabarwione są na kolor brunatno czerwony lub siny. Nie powodują one żadnych dolegliwości i nie mają wpływu na wydolność hemodynamiczną krążenia żylnego. Pajączki i żyły siatkowate usuwa się wyłącznie ze wskazań kosmetycznych, wówczas, kiedy życzy sobie tego pacjentka; a prawie każda młoda kobieta tak postępuje.

Teleangiektazje usuwa się poprzez obliterację, czyli wstrzykiwanie środka zamykającego poszerzone naczynia. Wstrzyknięcia nie są bolesne, a zabiegi dają zadawalające efekty. Najlepiej zasięgnąć informacji u pacjentek, które leczyły się w wybranym ambulatorium lub gabinecie prywatnym (w szpitalach nie wykonuje się tego typu zabiegów). Trzeba mieć jednak świadomość, że pajączków nie da się usunąć raz na zawsze, ponieważ są one związane z przewlekła niewydolnością żylną. Wkrótce pojawiają się nowe, a zabiegi mogą pozostawiać blizny, przebarwienia lub odbarwienia skóry. Podobne efekty występują podczas wykonywania w/w zabiegów przy użyciu lasera. W leczeniu, a raczej zapobieganiu powstawania nowych pajączków skuteczne bywa niekiedy przyjmowanie leków flebotropowych, które wzmacniają ściany naczyń włosowatych i zmniejszają ich kruchość.

Sposób postępowania terapeutycznego żylaków kończyn dolnych jest uzależniony od stopnia zaawansowania choroby. Istnieje kilka metod leczenia, które wzajemnie się uzupełniają, ale tylko leczenie operacyjne doprowadza do trwałego pozbycia się żylaków.

Leczenie operacyjne żylaków kończyn dolnych ma na celu usunięcie wszelkich poszerzonych żył powierzchownych oraz podwiązanie niewydolnych żył łączących (żyły powierzchowne z głębokimi). Zabieg operacyjny najczęściej przeprowadza się w znieczuleniu przewodowym- polegającym na podaniu do kanału kręgowego środka znieczulającego.

W pierwszym etapie operacji zostaje wypreparowana (w pachwinie i przy kostce) niewydolna żyła odpiszczelowa, która zostaje następnie usunięta. Żylaki położone tuż po skórą usuwa się z niewielkich cięć skórnych, a zaopatrzenie żył łączących wymaga ich prawidłowego wypreparowania i zamknięcia. Uzupełnieniem zabiegu jest krioterapia, która polega na usunięciu żylaków przy pomocy specjalnego aplikatora bardzo niskiej temperatury. Zabieg zamrażania doprowadza to do zamarzania zawartości komórek, i w konsekwencji destrukcji żylaków.

Zabieg operacyjny kończy się zabandażowaniem kończyny opaską elastyczną.

Żylaki w ciąży.

W organizmie kobiety podczas ciąży zachodzi wiele interesujących procesów związanych z rozwijającym się płodem. W pierwszym trymestrze ciąży występują zmiany gry hormonalnej (zmiana stężenia poziomu estrogenów i progesteronu). W trzecim trymestrze ciąży dochodzi do ucisku rozwijającej się macicy na żyłę główną dolną. Oba te fizjologiczne procesy doprowadzają do niekorzystnego wpływu na układ żylny. Cechą charakterystyczną jest powiększenie się już istniejących żylaków oraz ich zmniejszenie się podczas połogu. Podczas kolejnej ciąży żylaki pojawiają się wcześniej i stale ulegają powiększeniu. Podstawowym zaleceniem jest stosowanie rajstop przeciwżylakowych.

Naczyniowe zalecenia dla podologów

Przed przystąpieniem do zabiegów kosmetycznych wykonywanych na stopach zalecone jest przeprowadzenie krótkiego badania podmiotowego i przedmiotowego.

Zebranie wywiadu jest pierwszym etapem postępowania. Przede wszystkim należy zapytać, czy badana osoba nie leczy się na takie choroby jak: miażdżyca, cukrzyca, zaburzenia gospodarki lipidowej, żylaki kończyn dolnych i zapalenie żył.

Większość pacjentów z chorobami tętnic obwodowych jest nałogowymi palaczami tytoniu, dlatego też dokładne informacje dotyczące tego nałogu są niezwykle pomocne. Zawsze należy zadać pytanie dotyczące przyjmowania leków przeciwkrzepliwych. Wykonanie nawet niewielkiego zabiegu kosmetycznego, u osoby o zmniejszonej krzepliwości krwi może być przyczyną trudnych do opanowania krwawień. U każdej osoby należy bezwzględnie ocenić stan ukrwienia stopy. W związku z tym należy zbadać tętno na tętnicy podkolanowej (w dole podkolanowym), tętnicy piszczelowej tylnej (za kostką przyśrodkową) oraz na tętnicy grzbietowej stopy (pomiędzy pierwszą i druga kością śródstopia). Przyczyna braku tętna na tętnicy podkolanowej jest najczęściej proces miażdżycowy. Niedokrwienie obwodowe (brak tętna na tętnicach stopy) występuje w zespole stopy cukrzycowej, chorobie Burgera i zaburzeniach naczynioruchowych.

Nieodzownym elementem badania ukrwienia jest ocena skóry stopy. Nieprawidłowa gra naczyniowa charakteryzująca się zaczerwieniem stopy opuszczonej i jej blednięciem po uniesieniu jest objawem niedokrwienia.
Napadowe zaczerwienienie stóp, któremu towarzyszy uczucie gorąca lub pieczenia, pojawia się w zaburzeniach naczynioruchowych.

Zaniki mięśniowe są charakterystyczne dla przewlekłego niedokrwienia kończyn dolnych, natomiast obrzęki są najczęściej objawem chorób układu żylnego.

W przewlekłym niedokrwieniu obserwuje się wypadanie włosów. Długotrwałe niedokrwienie może być przyczyną występowania patologicznych zmian dotyczących paznokci, które są zgrubiałe, nierówne, kruche o matowej powierzchni. Zmiany grzybicze występujące w obrębie płytki paznokciowej i na skórze miedzy palcami są charakterystyczne dla cukrzycy. Zastosowanie powyższych zaleceń jest zasadne, ponieważ wykonanie zabiegu kosmetycznego, u osób z chorobami naczyniowymi może być przyczyną różnych powikłań.