W obecnych czasach bardzo często spotykamy się z problemem podrażnień skórnych, które mogą być wywołane przez rozmaite czynniki. Wśród substancji wywołujących podrażnienia możemy wymienić m.in.: detergenty, mydła zasadowe, rozpuszczalniki organiczne, zasady, kwasy czy chlorofenole. Dodatkowo występowanie podrażnienia może zależeć od wielu czynników, z których najczęściej wymienia się: stężenie związku, który wywołał podrażnienie, jego czas stosowania, jak i właściwości chemiczne. Co ciekawe podrażnienie skóry można zaobserwować zarówno po pierwszej aplikacji produktu, jak i po dłuższym stosowaniu.

Spośród wymienionych substancji wywołujących podrażnienia grupą, z którą mamy największą styczność są detergenty, czyli wyroby chemii gospodarczej, które pomagają nam utrzymać nasze otoczenie w czystości. Bazowym składnikiem tych produktów są środki powierzchniowo-czynne, zwane inaczej tenzydami (w przemyśle kosmetycznym często operuje się skrótem SPC). W przeprowadzonych badaniach dowiedziono, że SPC uszkadzają struktury lipidowe i białkowe stratum corneum, przez co są w stanie zaburzyć funkcje barierowe tej części skóry, a w konsekwencji doprowadzić do zwiększenia przepuszczalności naskórka dla innych substancji, które mogą działać drażniąco.

Stosowanie kosmetyków i detergentów również może być powodem wielu negatywnych reakcji skórnych. Wśród nich możemy wyróżnić:

1) Irritant Cosmetic Dermatitis (ICD), czyli wyprysk kontaktowy z podrażnienia, który jest umiejscowiony tam gdzie zaaplikowano kosmetyk, zazwyczaj nie ulega przeniesieniu w inne miejsca; intensywność pojawienia się wyprysku zależy od stężeniu zaaplikowanej substancji wywołującej podrażnienie;

2) Allergic Cosmetic Dermatitis (ACD), czyli swoista reakcja alergiczna, która występuje u osób, które w swoich genach posiadają większe predyspozycje do pojawienia się tej reakcji alergicznej i co różnicuje ją od ICD, że w tym przypadku może dojść do rozsiania i przeniesienia zmian w inne miejsca; co ciekawe intensywność pojawienia się wyprysku nie zależy stężenia zaaplikowanej substancji;

O podrażnieniu mówimy w momencie, gdy mamy do czynienia z ingerencją w funkcjonowanie i morfologię komórek skóry. Bardzo często w ocenie wizualnej mylone jest podrażnienie skóry z alergią, dlatego też poniżej zostanie przedstawione zestawienie pozwalające na porównanie tych 2 zjawisk.

Podrażnienie skóry, czyli tzw. początkowe uszkodzenie toksyczne bardzo często jest początkiem uczulenia. W momencie, gdy bariera naskórkowa jest uszkodzona, przeniknięcie alergenu przez skórę jest w znacznym stopniu ułatwione.

W pierwszym okresie występowania podrażnienia przeważnie możemy zaobserwować pękanie skóry oraz suchość. Następnie dochodzi do zapalenia, którego stopień nasilenia jest zróżnicowany. Podrażnienie znika w momencie zaprzestania kontaktu z substancją, która to podrażnienie wywołała. Niestety, może ono spowodować pojawienie się przebarwienia, a także blizn.

Obrzęk, świąd i ból są wywołane przez mediatory zapalenia, które jednocześnie mogą przyczyniać się do zmian w unerwieniu naczyń. Do głównych komórek biorących udział w procesie zapalenia zaliczamy: neutrofile, komórki tuczne, makrofagi tkankowe, eozynofile, bazofile i limfocyty.

Madiatory zapalenia powodują uwalnianie cytokin prozapalnych, takich jak: IL-1, IL-6, IL-12, IL-18, TNF-α i IFN-γ. W przypadku, gdy przyczyną zapalenia jest uraz, dochodzi do wydzielania trombiny, histaminy i TNF-α [3]. Ponadto do czynnych mediatorów w zapaleniu skóry poza histaminą zaliczamy: prostaglandyny, kininy, płytki krwi, dopełniacz i limfokininy.

Pojawienie się podrażnienia może doprowadzić do powstania kontaktowego zapalenia skóry, co w następstwie może prowadzić do pojawienia się zaczerwienia na skórze. W przypadku kontaktowego zapalenia skóry mamy do czynienia z pobudzeniem kaskady zapalenia, co w konsekwencji prowadzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych. W przypadku przewlekłego kontaktu może dojść do zgrubienia oraz szorstkości skóry powiązanej z popękaniami i zgrubieniem.

Podrażnienie --> kontaktowe zapalenie skóry --> zaczerwienie skóry
    
Zjawisko to można zminimalizować poprzez stosowanie preparatów o działaniu przeciwzapalnym i wzmacniającym barierę ochronną skóry. Wśród nich wyróżniamy związki, które generalnie można zaliczyć do 4 grup:

1 grupa – substancje zapewniające ochronną warstwę na powierzchni skóry o kleistej formie – możemy zaliczyć do nich np. aloes i opuncję figową

2 grupa – substancje naturalne o działaniu przeciwzapalnym np.: bisabolol;

3 grupa – substancje łagodzące zaczerwienienia, przywracają prawidłowe funkcjonowanie skóry np. pantenol, bądź substancje, takie jak alantoina, które „umożliwiają znoszenie działania kosmetyków bez podrażnienia” ;

4 grupa – substancje przeciwzapalne z grupy polifenoli np. związki znajdujące się w zielonej herbacie;