Mutacje w genie dla filagryny powodują rybią łuskę (ichtyosis vulgaris) i są jednym z głównych czynników genetycznych predysponujących do zachorowania na atopowe zapalenie skóry (atopic dermatitis, AD). W populacji europejskiej od 15 do 55% chorych na AD to nosiciele jednej z takich mutacji.
Filagryna jest białkiem niezbędnym w tworzeniu prawidłowej warstwy rogowej naskórka - odpowiada ona za tworzenie tzw. mostków krzyżowych między keratynocytami, dzięki czemu naskórek może spełniać rolę bariery ochronnej.
Profilagryna, białko prekursorowe filagryny, jest z kolei głównym składnikiem ziaren keratohialinowych w głębszych warstwach naskórka, a produkty degradacji filagryny zatrzymują wodę w naskórku i są określane jako „naturalny czynnik nawilżający” (natural moisturizing factor). Znajomość roli filagryny pozwoliła wysnuć wniosek, że spowodowane mutacją upośledzenie funkcji skóry jako bariery jest pierwotnym zaburzeniem w AD.
Ryc. 1. Obraz zdrowej skóry z wybarwionymi skupiskami filagryny (na czarno) i skóry osoby cierpiącej na AD z mutacją w genie filagryny (Journal of Investigative Dermatology (2006) 126, 1200–1202).
Aby sprawdzić powyższą hipotezę, japońscy naukowcy zbadali grupę 24 osób, w wieku od 6 do 33 lat, chorych na AD (w tym 12 osób z mutacją w genie filagryny oraz 12 bez mutacji). U badanych osób oszacowano natężenie objawów za pomocą ankiety OSCORAD oraz zmierzono parametry pozwalające ocenić funkcję naskórka jako bariery, mianowicie: grubość warstwy rogowej, jej nawodnienie oraz tzw. przez-naskórkową utratę wody (Transepidermal Water Loss - TEWL). Pomiary wykonano w obrębie 3 obszarów: na przedramieniu (oddzielnie po stronie prostowników i zginaczy) i na plecach. Dodatkowo pobrano wycinki skóry, które następnie barwiono metodami immunohistochemii. Zostały również zbadane takie parametry laboratoryjne jak: liczba eozynofili, dehydrogenaza mleczanowa (LDH), całkowity poziom przeciwciał IgE oraz poziomy IgE specyficznych dla najczęstszych alergenów.
Wyniki wykazały, że nawodnienie skóry u osób z mutacją w genie filagryny, cierpiących na AD, było istotnie obniżone w stosunku do grupy kontrolnej. U osób tych odnotowano również największą grubość warstwy rogowej. Różnice w grubości warstwy rogowej zostały potwierdzone zarówno nieinwazyjnym pomiarem za pomocą korneometru, jak i tradycyjnym badaniem mikroskopowym. Natomiast największą wartość TEWL stwierdzono u osób cierpiących na AD, ale nie będących nosicielami mutacji w genie filagryny.
Po przeanalizowaniu wyników ankiety OSCORAD okazało się, że natężenie objawów klinicznych koreluje z badanymi parametrami tylko w przypadku AD powiązanego z mutacją. Stwierdzono negatywną korelacje pomiędzy stopniem natężenia objawów a nawodnieniem naskórka (im mniejsze nawodnienie tym większe natężenie objawów), zaś w przypadku TEWL i grubości warstwy rogowej - korelację pozytywną (wzrost natężenia objawów wraz ze wzrostem wartości TEWL i grubości warstwy rogowej). U pacjentów bez mutacji nie stwierdzono takich zależności.
Kolejnym krokiem było porównanie wyników badań laboratoryjnych u poszczególnych grup. I tak wykazano związek pomiędzy poziomem specyficznych przeciwciał klasy IgE przeciwko alergenom kurzu domowego, łupieżu kota i roztoczom a obrazem klinicznym u pacjentów z mutacją filagryny. Całkowita zawartość przeciwciał oraz przeciwciał przeciwko innym alergenom, a także poziom LDH i eozynofilia nie korelowały u żadnej z grup z wartościami osiągniętymi w OSCORAD.
Podsumowując, podwyższona wartość TEWL i grubość warstwy rogowej oraz zmniejszona zawartość wody w naskórku wydają się być dobrym i obiektywnym parametrem zarówno diagnostycznym, jak i terapeutycznym u osób cierpiących na AD i posiadających mutację w genie filagryny. Można również postawić tezę, że uwarunkowany mutacją funkcjonalny defekt naskórka jest pierwotnym zaburzeniem u tej grupy chorych.
Oprac. M. Kwapisiewicz
Źródło: Ikue Nemoto-Hasebe, Masashi Akiyama, Toshifumi Nomura, Aileen Sandilands, WH Irwin McLean and Hiroshi Shimizu Clinical Severity Correlates with Impaired Barrier in Filaggrin-Related Eczema, Journal of Investigative Dermatology (2009) 129, 682–689
Zobacz także:
AKTUALNOŚCI:
CD5L i ApoE jako nowe potencjalne markery atopowego zapalenia skóry
Rola receptora dla IL-21 w atopowym zapaleniu skóry
ARTYKUŁY:
CHOROBY SKÓRY: Atopowe zapalenie skóry
PRASA BRANŻOWA - ZAGRANICZNA:
