Włos ludzki wraz z towarzyszącym mu gruczołem łojowym tworzy jednostkę włosowo-łojową. Łodyga włosa jest otoczona pochewką wewnętrzną (IRS od ang,. inner root sheet) i zewnętrzną (ORS). Pochewkę wewnętrzną tworzą cztery warstwy komórek- rozpoczynając od zewnątrz- warstwa Henlego, warstwa Huxleya, otoczka pochewki wewnętrznej i otoczka włosa. Funkcją IRS jest ochrona i nadawanie kształtu łodydze włosa.

W miarę wzrostu włosa IRS ulega degradacji i jest to jeden z końcowych etapów dojrzewania włosa. Przedwczesna utrata IRS skutkuje tzw. degradacją mieszków włosowych, odmianą łysienia bliznowatego.

W mieszkach włosowych hodowanych in vitro (i w wyniku metody izolacji pozbawionych gruczołów łojowych) nie obserwowano degradacji IRS. Sądzono więc, że to gruczoły łojowe są odpowiedzialne za ten proces.

Potwierdzałby to fakt, że kwas retinowy- inhibitor gruczołów łojowych- powoduje rozwój włosa z zachowaną IRS. Nie znamy jednak dokładnego mechanizmu. W łoju brak proteaz, które mogłyby rozkładać IRS, a kwas retinowy jest substancją o działaniu plejotropowym. W niedawnych badaniach wykazano również obecność enzymu o aktywności chymotrypsyny w mieszkach włosowych. Dlatego naukowcy postanowili przyjrzeć się temu zagadnieniu nieco bliżej.

Obserwacje mikroskopowe wykazały, że łodyga włosa otoczona jest bezpośrednio warstwą przejrzystej tkanki, a ta z kolei ciemniejszą warstwą ORS. W trakcie wzrostu włosa w warunkach in vitro, ta przejrzysta warstwa ulega w połowie długości włosa ścieczeniu, a następnie zanikowi. To miejsce naukowcy nazwali ‘strefą wychudzenia’. Przyjmując, że przejrzysta warstwa to IRS, należałoby uznać, że degradacja IRS zachodzi jednak bez obecności gruczołów łojowych. Przemawia za tym fakt, że przecięcie włosa w ‘strefie wychudzenia’ skutkuje szybkim skurczeniem warstwy odpowiadającej ORS (wcześniej rozciągniętej wskutek wolniejszego tempa wzrostu w porównaniu z łodygą włosa) oraz wzrostem nagiej łodygi włosa w kolejnych dniach. Natomiast po przecięciu w miejscu gdzie warstwa przejrzysta była zachowana, włos rósł dalej otoczony obiema warstwami.

Ostatecznych dowodów dostarczyła analiza histologiczna.. W preparatach barwionych hematoksyliną-eozyną  ‘strefa wychudzenia’ pokrywała się z regionem pozbawionym IRS, przy czym degraacja IRS była stopniowa i rozpoczynała się od wewnątrz- jako ostatnia zanikała warstwa Henlego. Ten sam kierunek degradacji zaobserwowano in vivo, co pozwala sądzić, że w obu przypadkach proces przebiega identycznie.

Badacze sugerują, że występowanie IRS w cześci dystalnej od ‘strefy wychudzenia’ jest spowodowane uszkodzeniem podczas izolacji mieszka. W tej części nie zachodzi więc degradacja IRS, co wcześniej stwarzało wrażenie, że nie zachodzi ona w ogóle. Powyższe wyniki przeczą jednak temu twierdzeniu i wskazują, że zdolność do degradacji IRS jest wewnątrzpochodną właściwością mieszka włosowego i nie jest tu wymagana obecność gruczołu łojowego.

Oprac.: Małgorzata Kwapisiewicz

Źródło: Blount, M.; Goff, S; Slusarewicz, P.: In vitro degradation of the inner root sheath in human hair follicles lacking sebaceous glands.; British Journal of Dermatology 2008 158, pp22–30