Skutkiem ubocznym stosowania promieni X   (zwłaszcza w dawce 30-40 Gy) w terapii nowotworów są zmiany skórne obejmujące rumień, przebarwienia skóry, obumieranie mieszków włosowych, obrzęki i  owrzodzenia. Zdarza się, że ich nasilenie zmusza do przerwania leczenia.

Obecnie używane metody zmniejszające niekorzystne efekty to: modyfikacja obszaru naświetlania, stosowanie zmiataczy wolnych rodników czy kremów zawierających tlenki metali, które osłabiają promieniowanie.

Uszkodzenia skóry powstałe w wyniku napromieniowania możemy podzielić na:

- Bezpośrednie, które są  konsekwencją zmian  w komórkach na poziomie kwasów nukleinowych
- Pośrednie- wtórne, będące skutkiem indukcji procesu zapalnego

Zmianom pośrednim można by zapobiec podając leki przeciwzapalne, jednak ich systemowe podawanie jest przeciwwskazaniem podczas terapii przeciwnowotworowej. Powstaje więc pytanie o przydatność preparatów przeciwzapalnych aplikowanych miejscowo. Postanowili na nie odpowiedzieć lekarze z Oddziału Radiologii Onkologicznej Massachusetts General Hospital w  Bostonie. 

U pacjenta leczonego radio-  i chemioterapią (schematem winkrystyna, doksorubicyna, cyklofosfamid, ifosfamid i  etopozyd) z powodu mięsaka chrzęstnego kości skroniowej, stosowano 2 razy dziennie krem przeciwzapalny zawierający 10%-owy salicylan trolaminy. Aplikację rozpoczęto tydzień po pierwszym naświetlaniu i początkowo objęła ona obszar skóry dotknięty rumieniem. Dwa tygodnie później, kiedy obszar podrażnionej skóry powiększył się, krem stosowano na całą naświetlaną powierzchnię.

W efekcie zaobserwowano wyraźnie zmniejszenie rumienia oraz  uczucia dyskomfortu. Najintensywniejszą reakcją był rumień o nasileniu lekkim do średniego i obrzęk. Uszkodzenia były znacząco mniejsze od zakładanych.

Powyższy przypadek zachęcił lekarzy do stosowania, również profilaktycznie, preparatów przeciwzapalnych u innych otrzymujących radioterapię pacjentów. Efekty były na tyle zadowalające, że badacze ci postulują  zapobiegawcze miejscowe stosowanie substancji o działaniu przeciwzapalnym na cały objęty naświetlaniem obszar.

Oprac. M.Kwapisiewicz

Źródło: Philippe F. Simard, Rachel M. Bolton, Nancy J. Tarbell: Anti-Inflammatory Cream Reduces Skin Damage Induced by Ionizing Radiation, The Oncologist, Vol. 14, No. 2, 197-198, February 2009