British Journal of Dermatology opublikował pracę oceniającą przydatność metotreksatu w leczeniu przewlekłej pokrzywki. Naukowcy zwracali uwagę na wpływ metotreksatu na zmniejszenie dawki stosowanych sterydów oraz na związek między odpowiedzią na leczenie a poziomem autoprzeciwciał uwalniających histaminę.

W badaniu przeanalizowano serię przypadków 16 pacjentów z przewlekłą pokrzywką odpowiadającą na terapię sterydową. U dziesięciu pacjentów występowała pokrzywka alergiczna, u czterech pokrzywkowe zapalenie naczyń, a u dwóch idiopatyczny obrzęk naczynioruchowy (bez towarzyszących bąbli pokrzywowych). Mediana czasu trwania choroby do wprowadzenie metotreksatu wynosiła 48,5 miesięcy (zakres 12-164 miesiące) pacjenci nie odpowiadali na leki przeciwhistaminowe oraz na leki drugiego rzutu, z wyjątkiem prednizolonu. 

U 11 pacjentów przeprowadzono testy na obecność autoprzeciwciał. Reakcja na leczenie metotreksatem była przypisywana do jednej z kategorii: brak korzyści, pewna korzyść (zmniejszenie ilości bąbli pokrzywkowych i innych objawów, ale brak wpływu na dawkę sterydów), wyraźna korzyść ( złagodzenie objawów i redukcja dawki prednizolonu), wyleczenie ( ustąpienie objawów, przejście ze sterydów na środki przeciwhistaminowe).

U 12 z 16 pacjentow ( z czego 8 z pokrzywką alergiczną, 3 z pokrzywkowym zapaleniem naczyń i 1 z obrzękiem naczynioruchowym) zaobserwowano odpowiedź n a leczenie metotreksatem. U 3 pacjentów odnotowano pewną korzyść, u 7 korzyść wyraźną, a u 2 wyleczenie. Wśród pacjentow, którzy zareagowali na leczenie 4 na 8 osób miało autoprzeciwciała, a wśród pacjentów bez odpowiedzi liczba ta wyniosła 3 na 3 o znanym statusie. Dawka potrzebna do uzyskania redukcji dawki sterydów to 10-15 mg tygodniowo. Dawka kumulacyjna wahała się w granicach 15-600 mg, z medianą 135mg. Nie zaobserwowano objawów nietolerancji metotreksatu.

Po podsumowaniu wyników autorzy ocenili metotreksat jako środek użyteczny w terapii przewlekłej sterydozależnej pokrzywki. Nie stwierdzono związku między skutecznścią leczenia a występowaniem autoprzeciwciał uwalniających histaminę. W przypadku pokrzywki metotreksat może mieć działanie zarówno antysupresyjne, jak i przeciwzapalne. Tym tłumaczy się jego korzystny efekt w leczeniu pokrzywki bez względu na jej patomechanizm (autoimmunologiczny lub nieautoimmunologiczny).

Oprac.: Małgorzata Kwapisiewicz

Na podst.: Grattan C et al.: Methotrexate: a useful steroid-sparing agent in recalcitrant chronic urticaria. British Journal of Dermatology  doi 10.1111/j.1365-2133.2009.09538.x