Promieniowanie słoneczne jest głównym czynnikiem drastycznie zaburzającym homeostazę skóry. Osoby o małej ilości pigmentu w skórze i włosach po nadmiernej ekspozycji słonecznej mogą znaleźć się w grupie zwiększonego ryzyka. Jest to związane z masową produkcją cytotoksycznych i uszkadzających DNA reaktywnych form tlenu (ROS).
Powstałe reaktywne formy tlenu (ROS) przyczyniają się do peroksydacji lipidów powierzchniowych i powstawania lipoperoksy-rodników, wobec,których endogenne systemy przeciw-utleniające są niewystarczające. Dlatego, w przypadku lipoperoksy-rodników, korzystne może okazać się zastosowanie zewnętrznych środków zmiatających wolne rodniki.
Melanina, czyli pigment skóry, stanowi główny system obronny przeciwko promieniowaniu UV. Biosynteza tego barwnika jest uwarunkowana przez enzymy szlaku melanogenezy, takie jak tyrozynaza. Środki foto-ochronne nowej generacji nie powinny zatem hamować melanogenezy.
Królestwo roślin jest bogatym źródłem naturalnych substancji aktywnych, pośród których możliwe jest znalezienie ekstraktów o zdolności do absorpcji promieniowania UV. Związki te mogłyby zostać wykorzystane jako wzmacniacze fizycznych i chemicznych filtrów przeciwsłonecznych.
Kwas rozmarynowy jest estrem kwasu kawowego i kwasu alfa-hydroksydihydrokawowego . Występuje powszechnie u gatunków z rodziny ogórecznikowatych oraz u jasnotowatych głównie w rozmarynie lekarskim.
Posiada on szereg interesujących właściwości m.in. antywirusowych, antybakteryjnych, przeciwzapalnych oraz co istotne w prezentowanych tutaj badaniach - przeciw-utleniających.
W poprzednich badaniach wykazano, iż ester ten, dzięki swoim właściwościom przeciw-utleniającym, jest w stanie ograniczyć uszkodzenia związane z brakiem witaminy E, obniżyć produkcję prozapalnych lizofosfatydylocholin i przeciwdziałać utlenieniu LDL.
Prezentowane w artykule badania in vitro i in vivo pokazują, iż kwas rozmarynowy działa egzogennie i endogennie jako czynnik foto-ochronny. W pierwszym przypadku działa jako zmiatacz wolnych rodników, a w drugim jako czynnik indukujący endogenne mechanizmy obronne, poprzez regulowanie aktywności tyrozynazy i stymulowanie produkcji melaniny.
Zdolność przeciw-utleniającą sprawdzono w testach TBARS i TEAC. Pierwszy opiera się na ocenie peroksydacji kwasu linolowego, a drugi na ocenie zdolności do zmiatania kationu rodnikowego ABTS - w porównaniu ze standardem. Obecność kwasu rozmarynowego spowodowała zahamowanie utleniania cząsteczek, podczas samoistnego utleniania kwasu linolowego. Wyniki uzyskane w drugim teście potwierdziły jego przeciw-utleniające działanie.
W celu sprawdzenia mechanizmu oddziaływania kwasu rozmarynowego na aktywność enzymów szlaku melanogenezy, wykorzystano komórki mysiej linii B16. Po 48 godzinach stymulacji w pożywce zawierającej kwas rozmarynowy w stężeniu 100μm, stwierdzono wzrost aktywności tyrozynazy w porównaniu do kontroli.
Badanie in vivo przeprowadzono na dwóch grupach myszy albinosów - kontrolnej i próbnej. Pierwsza grupa otrzymywała zwykły pokarm, natomiast druga wzbogacony w 2% kwas rozmarynowy. Obie grupy zostały ogolone i poddane naświetlaniu promieniowaniem UVA, przez 2 godziny, 3 razy w tygodniu, przez okres 33 tygodni.
U wszystkich zwierząt z grupy kontrolnej po zakończeniu badania wykryto zaawansowaną lub średnią dysplazję, natomiast grupa której podawano w pokarmie kwas rozmarynowy, tylko w 30% przypadków wykazała lekkie zmiany w wyglądzie komórek - co potwierdza ochronne działanie kwasu rozmarynowego spożywanego w pożywieniu.
Wyniki te wskazują, że kwas rozmarynowy, dzięki swoim właściwościom przeciw-utleniającym oraz modulacji działania enzymów szlaku melanogenezy, może być interesującym narzędziem do walki ze skutkami nadmiernego promieniowania. Co więcej uzyskał on w badaniach toksykologicznych status GRAS, dzięki czemu może być stosowany zarówno w preparatach doustnych jak i aplikowanych na skórę.
Oprac.: Agnieszka Graczyk
Źródło: M. Sánchez-Campillo, J.A. Gabaldon, J. Castillo, O. Benavente-García , M.J. Del Baño, M. Alcaraz, V. Vicente, N. Alvarez, J.A. Lozano. Rosmarinic acid, a photo-protective agent against UV and other ionizing radiations. Food Chem Toxicol. 2009 Feb;47(2):386-92. Epub 2008 Nov 30.
