Związki zapachowe i dodatki smakowe stanowią niezwykle istotną dla przemysłu klasę substancji chemicznych. Znajdują one zastosowanie m.in. przy produkcji perfum, kosmetyków, środków chemii gospodarczej i żywności. Mogą mieć pochodzenie zarówno syntetyczne jak i stanowić wtórne produkty metabolizmu organizmów żywych.
Istnieje kilka baz danych online, zawierających informacje o substancjach zapachowych. Jednak z uwagi na ograniczenie do konkretnych grup substancji, takich jak np. feromony czy związki pochodzenia roślinnego ich funkcjonalność nie jest zadowalająca. Bazy te są niewątpliwie użyteczne, jednak istnieje zapotrzebowanie na jedną, obszerną bazę danych, która skupiałaby informacje o właściwościach różnych grup substancji zapachowych i ich zastosowaniach w przemyśle i nauce.
Wychodząc naprzeciw tym oczekiwaniom, niemieccy naukowcy stworzyli ogólnodostępną bazę danych SuperScent, która obejmuje ponad 2100 związków zapachowych i 9200 ich synonimów, zaklasyfikowanych według szeregu kryteriów ułatwiających nawigacje, wraz listą dostawców i odnośnikami do dodatkowych zasobów, dostępnych online.
Wyszukiwanie typu „Scent Search” pozwala użytkownikom na znalezienie związku wprowadzając jego numer identyfikacyjny PubChem-ID lub nazwę. Dodatkowo, możliwe jest znalezienie związków spełniających ściśle sprecyzowane kryteria, takie jak np. obecność określonych grup funkcyjnych czy masa cząsteczkowa, mieszcząca się w danym zakresie.
Klasyfikacja obecnych w bazie związków oparta jest na kryteriach takich jak struktura chemiczna (np. pochodne benzenu), właściwości chemiczne, rodzaj zapachu (np. owocowo-brzoskwiniowy), numer ID czy dostawca/producent związku.
Ryc. 1. (A) Wyszukiwanie na podst. struktury ("Structure Search"), (B) wyszukiwanie za pomocą drzewka ("Scent Tree").
Przeszukiwanie bazy za pomocą opcji „Structure Search” (Ryc. 1A) pozwala na znalezienie dodatkowych informacji o związku poprzez wprowadzenie kodu jego struktury (Simplified Molecular Input Line Entry System – SMILES) bądź załączenie, narysowanej przy pomocy programu MarvinView cząsteczki lub jej fragmentów. Funkcja ta, umożliwia znalezienie informacji o związkach, najbardziej zbliżonych strukturalnie do zaprojektowanej przez nas cząsteczki i przybliżonej oceny jej potencjału zapachowego.
Istnieje, również dodatkowa opcja wyszukiwania w postaci drzewka („Scent Tree”) (Ryc. 1B) z poszczególnymi grupami i podgrupami zapachów. Związki zostały tu podzielone na 29 klas, takich jak np. kwiatowa, czy balsamicznya, które są podzielone na dodatkowe podklasy. Do przykładowych podklas w klasie zapachów owocowych należą zapachy jabłkowe, bananowe i kokosowe - w sumie w bazie obecnych jest 121 grup zapachów.
Ryc. 2. Przykładowy wynik wyszukiwania.
Twórcy bazy zapowiadają regularną aktualizację danych oraz wprowadzenie nowych funkcji w przyszłości. Ponadto, przewidziano możliwość uzupełniania informacji na bieżąco przez użytkowników.
Link do opisanej bazy zapachów znajduje się poniżej:
Oprac.: Dariusz Ratman
Źródło: Mathias Dunkel, Ulrike Schmidt, Swantje Struck, Lena Berger, Bjoern Gruening1, Julia Hossbach, Ines S. Jaeger, Uta Effmert, Birgit Piechulla, Roger Eriksson, Jette Knudsen and Robert Preissner. SuperScent—a database of flavors and scents. Nucleic Acids Research, 2009, Vol. 37.
